Presentatieduo Mart Smeets en Dione de Graaff keken al maanden naar uit: de uitreiking van de belangrijkste sportprijzen van Nederland, en gisteren was het zover: het NOS NOC*NSF Sportgala 2009 vanuit de Rai in Amsterdam.
Winaars zijn door hun collega's gekozen in de volgende categorieën: sportman, sportvrouw, sportploeg, gehandicapte sporter en coach van het jaar.
Afscheid
Dione de Graaff en Mart Smeets presenteren het Sportgala 2009. De Jaap Eden Trofee wordt uitgereikt door sporters die dit jaar hun afscheid aankondigden. Dat betekent dat judoka Deborah Gravenstijn, marathonschaatser en oud-Elfstedentochtwinnaar Henk Angenent en hockeyster Fatima Moreiro de Melo nog één keer een open doekje komen halen.
Coach
De winnende coach krijgt een trofee uitgereikt door zijn voorganger, Robin van Galen (coach dames waterpoloteam). Tussendoor komen de hoogte- en dieptepunten van 2009 aan bod.
Epke Zonderland en Marianne Vos zijn tijdens het NOC*NSF Sportgala in de RAI in Amsterdam tot Sporters van het Jaar gekozen.
De 23-jarige Zonderland maakte grote indruk bij de WK turnen in Londen, waar hij zilver veroverde op het onderdeel rekstok. Bovendien legde hij voor het tweede opeenvolgende jaar beslag op de wereldbeker op hetzelfde toestel.
Zonderland kreeg tijdens de verkiezing onder topsporters de voorkeur boven Europees en wereldkampioen schaatsen Sven Kramer en dressuur-ruiter Edward Gal, die met zijn wonderpaard Totilas de Europese titel pakte en tevens zijn eigen wereldrecord verbeterde.
Twee op rij voor Vos
Marianne Vos werd voor de tweede keer op rij uitgeroepen tot Sportvrouw van het Jaar. De wielrenster kreeg tijdens het NOC*NSF Sportgala in Amsterdam de voorkeur boven judoka Marhinde Verkerk en schaatsster Renate Groenewold.
De nog altijd maar 22-jarige Vos werd begin dit jaar voor de tweede keer in haar loopbaan wereldkampioene bij het veldrijden. Ook op de weg kende Vos een succesvol jaar met de overwinning in de Waalse Pijl en de Holland Ladies Tour.
Door een trainingskamp in Zuid-Afrika kon Vos niet aanwezig zijn in de RAI. De prijs werd in ontvangst genomen door haar vader, die zijn dochter telefonisch het goede nieuws vertelde.
De estafettezwemsters zijn bij het NOC*NSF Sportgala in de RAI gekozen tot Sportploeg van het Jaar.
Marleen Veldhuis, Inge Dekker, Hinkelien Schreuder, Ranomi Kromowidjojo en Femke Heemskerk wonnen dit jaar tijdens de WK langebaan goud op de 4x100 meter vrije slag in een nieuw wereldrecord. Ook op de kortebaan waren ze onverslaanbaar.
De zwemsters troefden in de verkiezing onder A-sporters op overtuigende wijze de dressuurploeg (Europees kampioen) en de volleybalsters (EK-zilver) af. Namens haar ploeggenoten nam Veldhuis de Jaap Eden Award in ontvangst. "We hebben dit jaar al veel gewonnen, maar deze is ook heel erg leuk", glunderde ze.
Ook award voor Van Gaal en Van der Vorst
Louis van Gaal werd in de RAI gekozen tot Coach van het Jaar. De huidige trainer van Bayern München leidde het afgelopen seizoen AZ naar de landstitel. De 58-jarige oefenmeester kreeg de voorkeur boven Avital Selinger (bondscoach van de volleybaldames) en Vera Pauw (bondscoach voetbaldames).
De prijs voor de beste gehandicapte sporter ging naar handcycling-atlete Monique van der Vorst, die onder meer de Ironman triatlon op haar naam schreef. Zij bleef zeiler Thierry Schmitter en rolstoeltennisster Esther Vergeer voor, die al vier keer had gewonnen. Dione de Graaff praatte alles soepel aan mekaar.
De sportwereld is verdeeld over de opzet van het jaarlijkse Sportgala. De RAI in Amsterdam stroomde dinsdagavond gewoon weer vol met topsporters, topcoaches en topbobo's voor de jaarlijkse verkiezing van beste sportman, -vrouw, -ploeg, coach en gehandicapte sporter.
De kritiek van olympisch kampioenen Pieter van den Hoogenband en Anky van Grunsven op het huidige format - waarbij sporters zelf kiezen maar de topsport in anderhalf uur te veel moet wijken voor entertainment - leverde bijval op. „Een klacht is een gratis advies”, vatte chef de mission Henk Gemser van de Winterspelen in Vancouver de zaak gevat samen.
Sportkoepel NOCNSF en de NOS denken al wat langer na over een nieuwe opzet en gaven dinsdag aan dat het er volgend jaar zeer waarschijnlijk allemaal wat anders aan zal toegaan. Enkele wegblijvers ten spijt, de sportwereld genoot echter wel van het samenzijn en Dione de Graaff als presentatrice.
Directe oplossingen om het anders te doen, liepen veel uiteen op het gala waar de prijzen van 2009 gingen naar turner Epke Zonderland, wielrenster Marianne Vos, de estafettezwemsters (Marleen Veldhuis, Femke Heemskerk, Ranomi Kromowidjojo, Inge Dekker en Hinkelien Schreuder), de gehandicapte paratriatlete (en wielrenster) Monique van der Vorst en - uitzonderlijk - voetbaltrainer Louis van Gaal (Bayern München). Vos liet de Jaap Eden door haar vader in ontvangst nemen. Ze verbleef op trainingskamp in Zuid-Afrika. De uitslag kon de meeste sporters wel bekoren.
„Dit is gewoon een mooi moment voor de sportwereld om samen te zijn”, zei Rens Blom. De wereldkampioen polsstokhoogspringen in 2005 - uniek voor de Nederlandse atletiekwereld - legde het dat jaar in de verkiezing af tegen Yuri van Gelder, de ringenspecialist. Ook judoka Dennis van der Geest was genomineerd. „Dennis en Yuri hadden leuke filmpjes, toen wist ik al dat ik verloren had.
Ze kwamen beter over. Je kunt de sporten meeestal niet met elkaar vergelijken. Je viert echter op het Sportgala met z'n allen de prestatie die je het afgelopen jaar hebt geleverd. Voor mij mogen de sporters blijven kiezen. Dit is best zo.”
Voormalig zwemmer Pieter van den Hoogenband pleitte, net als dresssuuramazone Anky van Grunsven, voor een vakjury die het uiteindelijke oordeel zou moeten vellen. „Dat verbaast me niets”, zegt voormalig technisch directeur Joop Alberda van sportkoepel NOCNSF, met de NOS verantwoordelijk voor het feestje. „In 1997 hebben we het Sportgala weer inhoud gegeven. Het lag op zijn gat. Op verzoek van de sporters kregen die meer inspraak.
Vervolgens was er in 2000 al een hele felle discussie of we Inge de Bruijn en Leontien Zijlaard-Van Moorsel niet samen op het podium moesten hebben als sportvrouwen van het jaar. Ze waren de kampioenen van Sydney. Dat kon niet. Kennelijk kunnen de sporters niet goed zelf in een spiegel kijken. Misschien is het goed dat coaches ze die spiegel gaan voorhouden.”
Een genomineerde zwemster als Inge Dekker vond het prachtig op het Sportgala te zijn. Hordenloper Gregory Sedoc begreep de discussie, maar zag niet zo snel een andere oplossing. „Een vakjury, met publiek. Fify-fifty of zo.” Europees kampioen op de 800 meter Bram Som: „Hoe moet het dan anders.”
Henk Gemser: „We zullen de ideeën enthousiast omarmen. Sporters willen altijd het beste. Dus zullen we weer naar ze gaan luisteren.” Presentator Mart Smeets: „Er zit misschien ruis op de lijn, dat begrijpen we. Maar dit blijft het eerlijkste.”
De ludiek bedoelde presentatiefilmpjes van de genomineerden, waarbij zij elkaars sport moeten beoefenen, mogen wat de schaatser betreft verdwijnen. "Oké, het gala is ook een show, maar nu zijn deze filmpjes te bepalend.'' Het leukste filmpje, denken VDH en Tuitert, blijft hangen, zodat de sportprestatie ondergeschikt is in de keuze.
Daarom pleiten beide topsporters voor een vakjury, bestaande uit oud-topsporters. "Zodat er weloverwogen wordt gekozen en sporter en prestatie weer centraal staan. Soms liggen prestaties zo dicht bij elkaar, dat de keuze van twee winnaars te rechtvaardigen is. Bij een jury is dat mogelijk.''
Minke Smeets-Smabers is het daar niet helemaal mee eens. De geroutineerde international heeft al heel veel Sportgala's meegemaakt. ,,Ik vind het altijd een mooi overzicht met alle hoogtepunten van het jaar. En ik vind het heel leuk om filmpjes te zien waarop je de sporters eens wat anders ziet doen dan hun favoriete sport.''
Ook Dione de Graaff, presentatrice van het Sportgala, is het niet eens met de stelling van Tuitert en VdH. ,,Als de sporters zich door de filmpjes laten beïnvloeden, dan zegt dat meer over de sporters dan over de filmpjes. Ik vertrouw erop dat de sporter een weloverwogen keuze maakt. Ik heb er nooit bij stilgestaan dat ze zich laten leiden door de filmpjes. Ik heb juist het idee dat we de afgelopen jaren meer aandacht besteden aan de sporten dan aan de show."
Ondanks zijn kritiek op het Sportgala, staat Tuitert allerminst negatief ten opzichte van het jaarlijkse sportfeest. Datzelfde geldt voor Derikx. ,,Laat ik vooropstellen dat ik de setting nog altijd fantastisch vind. En het is ook heel gezellig om tijdens de afterparty in een ontspannen sfeer met de andere sporters in contact te komen.
Maar als het gaat om het kiezen van de beste sporters zou een deskundige jury in plaats van een verkiezing een goed idee zijn. Je ziet dat iemand die geestig en gevat is een grotere kans maakt dan iemand die dat minder heeft.''
), mocht Dione uiteindelijk toch stage lopen bij Studio Sport.
